Info wedstrijd 2019

De prijsuitreiking van de haikuwedstrijd vindt plaats in de bibliotheek van Wevelgem op zaterdag 19 oktober.

In totaal 112 deelnemers uit Vlaanderen en Nederland stuurden 296 verzen in.

Met dank aan alle deelnemers!

DE  FLUWEELBOOM  –  HAIKUWEDSTRIJD 2019

Ter gelegenheid van haar 30-jarig bestaan richt de West-Vlaamse haikuvereniging De Fluweelboom, in samenwerking met het gemeentebestuur van Wevelgem, een Nederlandstalige haikuwedstrijd in met als thema ‘klimaat en milieu’.

Wedstrijdreglement

1. Er zijn twee categorieën:

– categorie A: wedstrijd voor volwassenen
– categorie B: wedstrijd voor jongeren geboren in 2001 of later.

Per categorie mag iedere auteur maximaal drie haiku’s inzenden. Deze mogen nog nooit  gepubliceerd of verschenen zijn onder welke vorm ook.

2. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen haiku en senryu. De teksten worden getypt of geprint in drie versregels onder elkaar geplaatst. Daarbij geldt:

– de auteur mag al dan niet gebruik maken van hoofdletters en interpunctie, maar de
tekst mag niet volledig in hoofdletters staan,
– de drie versregels sluiten links aan.

Ter inspiratie een willekeurige greep uit mogelijke trefwoorden bij het thema:

aardgas, amazonewoud, biodiversiteit, bosbranden, broeikasgassen, bruinkool, burgerplatformen, diesel, doemdenken, duurzaamheid, ecologische voetafdruk, herbebossing, ijsberen, industrialisatie, jeugd en milieu, kerncentrales, klimaatakkoorden, klimaatveranderingen, lawines, luchtvervuiling, milieubetogingen, milieubewegingen, milieupolitiek, milieu-rampen, milieuschade, ontbossing, oprukken van de woestijnen, opwarming aarde, overbejaging, overbevissing, overbevolking, pinguïns, plastiek, recyclage, smelten poolijs, steenkool, stijging zeespiegel, temperatuurstijging, tsunami’s, uitsterven van diersoorten, vegetarisch, verandering van de levensomstandigheden van mens en dier, vliegreizen, windmolens, zeespiegel, zonnepanelen…

Opgepast: een haiku is een gedicht van ongeveer 5-7-5 lettergrepen. Het kan onmogelijk een louter politiek statement, een pamflet of een slogan zijn.

3. De teksten kunnen ingezonden worden vanaf 1 april 2019 tot en met 15 juni 2019. Bij
inzending per post geldt de postdatum als bewijs.

De inzending kan:

ofwel via e-mail (bij voorkeur) naar de secretaris Guy Vanden Broeck op dit adres:
guy.vanden.broeck@pandora.be

met vermelding van onderwerp: haikuwedstrijd 2019.

    – ofwel via de post op volgend adres:
De Fluweelboom – haikuwedstrijd
p/a Guy Vanden Broeck
Neerstraat 61
B-8580 Avelgem

In beide gevallen moet de auteur de volgende gegevens vermelden:

  • naam en voornaam
  • postadres
  • telefoonnummer
  • zo mogelijk e-mailadres
  • geboortedatum

4. De anonimiteit van de inzendingen wordt op erewoord gewaarborgd door de secretaris, die alle haiku’s verzamelt en ze in gecodeerde, anonieme vorm ter beoordeling aan de juryleden voorlegt.

5. De jury bestaat uit de volgende kernleden van ‘De Fluweelboom’: Frans Terryn
(voorzitter), Willy Callens, Willy Cuvelier en Jean-Marie Werrebrouck.

De uitspraak van de jury is bindend en er wordt daarover geen discussie of briefwisseling  gevoerd.

De juryleden en de secretaris, alsook hun naaste verwanten, zijn van deelname uitgesloten.

6. De ingezonden teksten worden niet teruggestuurd. Uit deze teksten wordt een bloemlezing met de beste haiku’s gepuurd. Deze wordt als gelegenheidsbundel bij de proclamatie tegen  kostprijs aangeboden. Er is geen honorarium voorzien voor de opgenomen gedichten; het copyright blijft wel bij de auteurs.

7. Er zijn 3 prijzen voorzien in elke categorie . Elke prijswinnaar ontvangt ook een certificaat met vermelding van de winnende haiku.

8. Datum en plaats van de proclamatie en de prijsuitreiking worden later aan de deelnemers medegedeeld.

Door deelname verklaart de auteur zich akkoord met dit reglement.

 ———–

Beknopte leidraad voor de haikudichter

H A I K U  =  MEER DAN ER STAAT 

  1. Inleiding

Simplistisch gesteld kan men een haiku formeel omschrijven als een kortgedicht van Japanse oorsprong dat een afgerond geheel vormt van drie regels, waarbij de eerste en de laatste regel kort zijn en de middelste lang is.  Het lettergrepenschema behelst 5-7-5 lettergrepen, maar tegenwoordig wordt daarbij enige afwijking getolereerd.

Kenmerkend voor haiku zijn onder meer de drieregelige vorm, het onderwerp en ook de ingesteldheid van de dichter.  Een haiku evoceert bij voorkeur in de tegenwoordige tijd via beschrijvende beelden een bijzonder moment uit de werkelijkheid.  In de klassieke haiku’s vindt men meestal een aanknoping bij een element uit de natuur en een impliciete of expliciete verwijzing naar het seizoen (kigo = seizoenwoord).  Soms onderscheidt men twee contrasterende beelden, die men wel eens aanduidt door een zekere pauze tussen het eerste en het tweede deel van de haiku in te lassen.  Deze pauze komt na de eerste of na de tweede versregel en is meestal te herkennen aan het aanwenden van een gedachtestreepje of een ander leesteken. Wanneer de haiku start met een hoofdletter dan eindigt hij steeds op een punt. Maar hij kan ook volledig in kleine letters geschreven worden, zonder leestekens, tenzij waar echt nodig voor een goed begrip.

Zag ik een bloesem                                                      Op de vensterbank

terugkeren naar zijn tak?                                           bij de gootsteen wat schelpen

Het was een vlinder!                                                    van een strand ver weg.

(Arakida Moritake: 1472-1549)                                   (Marc Hendrickx)

Haiku’s als deze lijken op het eerste zicht schetsmatige, naïeve en weinigzeggende miniversjes, maar bij nader toezien blijkt het te gaan om echte poëtische kleinoden.

  1. Historiek

Haiku is een heel belangrijke dichtvorm uit de traditionele Japanse poëzie.  Het betreft een kortgedicht met een voorgeschiedenis van ruim duizend jaar.  Aan de basis ligt een andere Japanse dichtvorm, die ook nu nog vele aanhangers telt: de tanka.  Dit is een versvorm waarbij de formele structuur het schema van 5-7-5-7-7 lettergrepen kent.  De drieregelige beginstrofe kon op zichzelf een afgerond geheel vormen: de hokku.  Uit het samenspel van twee (of meer) dichters ontstond als het ware een ‘woord- en antwoordspel’, waarbij één dichter de eerste strofe aanbracht en een ander repliceerde met een antwoordvers van tweemaal zeven syllaben.

Haiku was en is in Japan de volkskunst bij uitstek.  In alle lagen van de bevolking ging en gaat veel aandacht naar het dichten van tanka’s en haiku’s.  Deze verzen maken deel uit van een poëziespel, waarbij verscheidene dichters om beurten ‘schakels’ maken in een keten van soms wel honderd verzen: de renga of kettingverzen.

In de loop van eeuwen ontwikkelden zich in Japan verschillende scholen, elk met hun eigen kenmerken.  Reeds in de vroege Edo-periode (zeventiende eeuw) werd de hokku (later haiku genoemd) als afzonderlijk kortgedicht gewaardeerd.

De oude vijver –
een kikker springt erin,
geluid van water.

Dit voorbeeld is van de hand van Matsuo Basho (1644-1694), de onbetwiste grootmeester van de haiku.  In de zeventiende eeuw bracht hij dit kortvers tot een ongekende bloei.  In vertaling verschenen van hem wereldwijd tal van bundels met zijn haiku’s en reisverslagen en met commentaren daarop.

Andere grote namen uit de klassieke haikuliteratuur zijn Yosa Buson (1715-1783), Kobayashi Issa (1763-1827) en Masaoka Shiki (1867-1902).  Deze laatste, één van de belangrijkste vernieuwers van de haikupoëzie, voerde de term haiku in.  Hij baseerde zijn opvatting over haiku op de zogenaamde shasei of ‘tekening naar het leven’, waarbij de nadruk op de directe waarneming gelegd wordt en de natuur, de wereld rondom ons, met grote onbevangenheid en belangeloze aandacht benaderd wordt.  Shiki koppelde de hokku definitief los van de tanka, gaf er de naam haiku aan en gaf dit kleingedicht met zijn drie regels van 5-7-5 lettergrepen (of preciezer: klankeenheden) de status van een volwaardige, zelfstandige dichtvorm.

Het verhaal wil dat deze zeventien lettergrepen (5-7-5) teruggaan op een oude Japanse tekst, waarin in hinayana-geschrift opgetekend stond:

‘de duur van het langste bewustzijnsproces dat door de waarneming van de zintuigen wordt veroorzaakt, is gelijk aan zeventien gedachteogenblikken, elk korter dan een bliksemstraal.’

Lange tijd bleef de Japanse haikupoëzie voor het Westen bevreemdend en ontoegankelijk.  Met haar beknopte vorm, haar onpersoonlijke, nuchtere stijl en haar alledaagse inhoud verschilde zij fundamenteel van de westerse dichtkunst, die zich indertijd vaak uitdrukte in een gevoelvolle woordenvloed ten dienste van een hartstochtelijke zelfexpressie.  Sinds het verschijnen van de eerste haikubundels, voornamelijk in Engelse vertaling, vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw en sinds de evolutie in de westerse poëzie naar een soberder en objectiever taalgebruik, groeide de belangstelling buiten Japan, bij westerse literatoren en dichters, voor deze vorm van poëzie.  Zo werden naast vertalingen van Japanse haiku, onder meer door J.H. Blyth en James W. Hackett belangrijke studies gewijd aan het wezen van de haiku en aan de richtlijnen voor het opstellen van haiku. We vermelden in dit verband enkele grote namen bij wie we haiku’s of ‘haiku-achtige’ verzen aantreffen: Ezra Pound, Jorge Luis Borges, Octavio Paz en Allen Ginsberg.

Ondertussen ontpopte de haikudichtkunst zich tot wereldpoëzie: in tal van landen en talen wordt deze kunst zowel door amateurs als door professionelen en zowel door oud als door jong beoefend.  Japanse haiku’s vindt men omgezet in verscheidene talen; moderne haiku’s worden ook in meerdere talen gepubliceerd; er verschijnen naast haikubundels en haikuhandleidingen ook haikutijdschriften; her en der zijn bloeiende haikukernen aan het werk; in diverse taalgebieden worden haikuwedstrijden ingericht enz.

Nota: haiku of senryu?

Naast de ernstige haiku ontstond er een lichtvoetiger variant met dezelfde formele structuur van ongeveer zeventien lettergrepen (5-7-5): de senryu. Senryu is het Japanse woord voor ‘waterwilg’ en is de dichtersnaam van Karai Hachiemon (1718-1790), die een uiterst bekwaam meester was van dit speelse vers, waarin het dagelijkse doen en laten van mensen (en dieren) op de korrel genomen werd.  Zijn bijnaam werd de gangbare benaming voor dit versgenre. In de senryu spelen natuurbeelden veel minder een rol, maar worden vaak de kleine kantjes van de mens belicht en worden de paradoxen van het leven op een humoristische wijze blootgelegd.  In de senryu domineert de scherts.

De grens tussen haiku en senryu valt soms moeilijk te trekken.  Sommigen spreken van een grijze zone, anderen willen gewoon het onderscheid tussen beide genres opheffen. Gelet op onze doelgroep en het wedstrijdkarakter, stellen wij voor om zowel haiku’s als senryu’s toe te laten en gemakshalve gewoonweg van een ‘haikuwedstrijd’ te spreken.

Enkele voorbeelden van senryu’s:

En passant speelt poes                                     zij studeert talen;

‘Opus 1 voor vier pootjes’                                weet geen woord uit te brengen

op de piano.                                                        als hij haar liefkoost.

(Frans Terryn)                                                   (Lia Barbiers)

 

Slechts twee dingen zijn                                   de lege bouwput

belangrijk in het leven:                                     vol klaprozen en distels

warme voeten.                                                    en dorpspolitiek

(Douwe Van der Heide)                                     (Ida Gorter)

  1. Klassieke en moderne Japanse haiku’s in vertaling

Alsof de nacht ook                                             Wanneer je goed kijkt,

over valkenogen viel,                                        bloeit er een herderstasje

roepen de kwartels.                                           vlak voor het hek.

(Matsuo Basho)                                                  (Matsuo Basho)

 

Roze hibiscus                                                     Slechts één paraplu

in bloei langs de landweg! maar                   liep helemaal alleen langs

mijn paard at hem op.                                     in de avondsneeuw.

(Matsuo Basho)                                                 (Shida Yaha: 1663-1740)

 

Toen ik alles gezien had,                                Zij geeft haar geuren

rustte mijn oog                                                 ook aan de hand die haar brak,

op een witte chrysant.                                     pruimenbloesemtak.

(Issho: 1652-1688)                                            (Chiyo-ni: 1701-1775)

 

De dauwdroppel glanst,                                 Wie waakt er nu nog

– volkomen onbekommerd                            zijn lamp nog brandend? ‘t Regent

wáár zij zal vallen.                                          in’t holst van de nacht.

(Soin : 1604-1682)                                             (Ryota)

 

Ver vliegen eenden;                                         Hij raakte haar aan

waar de schoffel wordt gespoeld,                 met de lijn van zijn hengel,

rimpelt het water.                                            de zomermaan zelf.

(Yosa Buson)                                                      (Chiyo-ni)

 

De zonsondergang                                            Ik sloeg een spin dood

laat de vogelverschrikker                               en had daarna een koude,

erg onverschillig.                                              eenzame avond.

(Kaya Shirao: 1738-1791)                                 (Masaoka Shiki)

 

Precies zijn baas                                               In deze wereld

zoals de hond staat te kijken                         zingen sommige muggen

naar de vlieger.                                                mooier dan andere.

(Kobayashi Issa)                                              (Kobayashi Issa)

 

De slang slipte weg,                                          Op een steen gehurkt,

maar het oog dat naar mij keek                     kijk ik naar de herfstwolken,

bleef nog in het gras.                                        vrij van gedachten.

(Takahoma Kyoshi: 1874-1959)                      (Katsumine Shinbu: 1887-1954)

 

Heel die lentenacht                                          De  nachtegaal kwam,

eindigde in morgenrood                                 en op het groene mosveld

op kersenbloesem.                                           staat hij te zwijgen.

(Matsuo Basho)                                                  (Tan Taigi: 1709-1771)

 

Naar de weg gevraagd,                                     Ze krijgen bezoek –

veegt de boer eerst de aarde                           aan die scheldpartij komt

van zijn handen.                                                voorlopig een eind.

(senryu)                                                               (senryu)

 

De kat op het dak                                               In de hele stad

zit rustig te luisteren                                         weet er maar één van niets:

hoe zij hem uitscheldt.                                      haar echtgenoot…

(senryu)                                                                (senryu)

 

  1. Enkele belangrijke richtlijnen

 

* Zeventien lettergrepen: 5-7-5

In zijn zuivere vorm bestaat het haikugedicht uit drie versregels, opgemaakt in drie regels van respectievelijk vijf, zeven en vijf lettergrepen.  Deze beknoptheid dwingt tot een spaarzaam en trefzeker woordgebruik met weglating van alle overbodige details.  Wat de lezer erbij kan denken of uit de haiku kan afleiden, mag weggelaten worden.

Geuren van ontbijt.                                              Aan een kinderhand

Op mijn broodplank vol kruimels                    omzichtig aan land gebracht,

landt een spinnetje.                                             een emmertje zee.

(Walter Vereertbrugghen)                                 (Paul Vyncke)

In de moderne westerse haiku wordt de 5-7-5 regel niet altijd strikt toegepast.  Het ‘keurslijf’ van het syllabenschema ontstond niet toevallig in een taal, het Japans, waar men niet met losse letters werkt zoals in ons alfabet, maar met ‘karakters’ die hele klankeenheden (lettergrepen) omvatten.  Daarom vinden sommigen dat de vormregel moeilijker toepasbaar is in een taal die sterk afwijkt van het Japans.  Daarom wordt meer en meer gepleit om deze regel soepel te hanteren en meer te letten op de geest van de haiku dan op de letter van de vormgeving.

* Natuur, seizoenen

In de meeste klassieke Japanse haiku’s vindt men een verwijzing naar de natuur en verwijst men bij voorkeur via een seizoenwoord (kigo) naar het tijdstip waarop de haiku gemaakt werd of waarop hij betrekking heeft.  In de moderne haikupoëzie wordt deze zienswijze opengetrokken en worden steeds meer beelden gehanteerd die het stadsleven en de menselijke interacties oproepen.

Na de zomerbui                                                  dagen van nevel

zwalpt op de waterplas                                     de zon bijna vergeten

een bootje van papier.                                       de bomen roerloos

(Willy Cuvelier)                                                   (Marcel Smets)

 

nauwelijks in blad                                              Speels met de wind mee

of de vlierstruik schermt alweer                    dansen de herfstbladeren

met bloesemknoppen                                        hun laatste ballet.

(Ida Gorter)                                                         (Marthe De Zitter)

 

Op het kermisplein                                             mijn oude opa

een uk met een grote beer.                               met zijn felrode brommer

Pa schoot in de roos.                                           haalt hij de lente

(Heidi van Schuylenbergh)                              (Rob Flipse)

Als oefenopdracht voor jongeren kan men natuurgebonden en/of seizoengebonden woorden voorstellen voor het maken van haiku’s.  We geven enkele voorbeelden met cursivering door ons.

een vroege ochtend                                            een winterochtend

sneeuw bedekt de velden                                  een hond helemaal alleen

ergens kraait een haan                                      jankend voor de deur

(Jens Van den Bosch, 2de j. S.O.)                    (Glen Bruyninx, 1ste j. S.O.)

* Beeldspraak, personificaties, waardeoordelen, vergelijkingen

In een kort gedicht als de haiku leiden beeldspraak, vergelijkingen en personificaties meestal tot een te mijden woordverspilling. Ook waardeoordelen en adjectieven die een gevoelswaarde uitdrukken (mooi, ontroerend, boos …) laat men in het algemeen best achterwege.  De beleving dient niet expliciet benoemd, maar veeleer suggestief opgeroepen te worden.

* Klank

Haiku is niet gebaat met rijm aan het einde van de regels.  De meerwaarde komt van een subtiele manier van spelen met klanken, onomatopeeën (klanknabootsende woorden), herhalingen en opeenvolgingen van bepaalde vocalen of medeklinkers (bijvoorbeeld ‘s-klanken’).

De reuzenzonnebloem                                        het dennenbosje

groeit en groeit en buigt dan                             snijdt de windstoot in schijfjes

diep en dieper door.                                            tussen zijn naalden

(Leo Dumon)                                                         (Fabienne Ferfers)

* Leestekens

In de plaats van de typisch Japanse snijwoorden – kireji – die geen inhoudelijke betekenis hebben maar wel bepalend zijn voor de toon of de gevoelswaarde van de haiku, wordt in het Westen vaak gebruik gemaakt van een gedachtestreepje, uitroepteken, drie puntjes enz.  Het gedachtestreepje wordt geplaatst hetzij na de eerste hetzij na de tweede versregel; het onderstreept het contrast in de ontwikkelde gedachte of het gaat de pointe van de haiku in de derde regel vooraf.

De oude garde                                                       Bloesems dwarrelen

bespeelt de nieuwe lichting –                             naar het gevangenisplein –

overtroeven troef.                                                een zweem van vrijheid.

(Jean-Marie Werrebrouck)                                 (Frans Terryn)

* De dichter

De haikudichter laat de dingen zoveel mogelijk voor zichzelf spreken en blijft als individu het liefst wat onzichtbaar op de achtergrond.  Het gaat bij een haiku niet direct om zelfexpressie maar om de werkelijkheid buiten de persoon.  Daarom worden woordjes als ‘ik’ en ‘mijn’ veelal geweerd, maar ze kunnen toch voorkomen en verhogen soms de contrastwerking in een haiku.

Het glinsterend web                                           ik kijk achterom

met de spin onbeweeglijk                                 duizenden zonnebloemen

hoe lang ik ook kijk.                                            staren mij plots aan.

(Adri van den Berg)                                            (Hans Reddingius)

 

  1. Inhoudelijke kenmerken

Haiku kan soms heel uiteenlopende gegevens in een notendop verwoorden, maar steeds vertrekt men daarbij vanuit de werkelijkheid.

Het schrijven van haiku’s gaat best uit van een ‘afgestemd zijn op‘, een ‘verbondenheid met’, een ‘ontvankelijkheid voor’.

De haiku roept een belevenis op: een zintuiglijke waarneming, een plotse vervoering, een bijzondere natuurervaring, een kernachtig beeld, een onverwacht nieuw inzicht, een scherpe observatie, een verrassende ontdekking…

In het Westen ging men gaandeweg spreken van het haikumoment, d.i. een bijzonder moment dat ervaren wordt en dat aan de basis ligt van een haiku.

De kunst ligt in het vinden van eenvoudige maar precieze woorden, het goede ritme en de juiste toon.  Op die manier probeert de dichter zijn diepgaande beleving treffend en suggestief weer te geven met woorden die passen bij het gevoel van dat bepaalde moment in ruimte en tijd, maar zonder dat gevoel letterlijk te benoemen en zonder de lichtheid van expressie te verliezen.  Het is dus zaak met een minimum aan woorden een maximum aan belevenis op te roepen.

Het is de bedoeling de lezer in staat te stellen het haikumoment mee te (her)beleven.  Elke momentopname die in een haiku vervat ligt, verdient van de kant van de lezer een doordenken en een overdenken.

Een klassieke haiku wil het louter beschrijvende overstijgen.  Hoe mooi de haiku ook verwoord wordt, de dichter wil iets meer zeggen dan wat er ogenschijnlijk staat: hij wil bijvoorbeeld een gedachtewending aangeven of een contrasterend beeld oproepen.  De waarde van een haiku komt vaak tot volle ontplooiing in het eindvers.

Van de lezer wordt een aandachtig oog en oor verwacht, zodat hij niet alleen de voor de hand liggende betekenissen begrijpt, maar ook de onderliggende verwijzingen herkent en ervaart.  Door zich op de haiku te focussen ontwaart de lezer een ruimere wereld, waarbij de grenzen tussen de dichter en hemzelf vervagen.

 

  1. Moderne Nederlandstalige haiku’s

 

overal regen                                              Ze smaken lekker

het water in de plassen                           de steels geplukte kersen

– en in haar laarsje                                  uit buurmans tuin.

(Vincent Duindam)                                  (Henri Decorte)

 

De deur valt in ’t slot                               Twee halve harten

tussen de etensresten                             in de berkenbast gekrast,

herkauw ik woorden                              groeiden uit elkaar.

(Sol Michiels)                                            (Paul Vyncke)

 

De kat en de kraai                                   een net vol pinda’s!

kruisten elkaars pad –                            de koolmeesjes zijn er

sporen in de sneeuw.                             onderste boven van

(Régine Lievens)                                     (Ria Giskes-Pieters)

 

Dat wolkje melk                                     In de gordijnen

in gloeiend hete koffie                          spelen zon en zomerbries

kleurt mijn ochtend.                             een schimmenspel.

(Henri Decorte)                                      (Willy Cuvelier)

 

Broze dametjes                                        Ik lees mijn gazet

bedreven in het kaartspel                     steeds uitgebreid aan tafel

azen op heren.                                         de poes overloopt ze.

(Heidi van Schuylenbergh)                   (Luc Geluykens)

 

overdonderend                                         Langs razende auto’s

aan zee een zee van mensen                 een berm vol wilde bloemen

vuurwerkfestival                                     en een huisjesslak.

(Maurice De Clerck)                                (Leo Dumon)

 

De jonge specht weet                              Tegen de wind in –

ook zonder scholing precies                 dat schuin hangen gaat wel,

wat moet gebeuren.                                maar dat stapje vooruit …

(Cor van Schaik)                                      (Truus de Fonkert)

 

Mijn appelboom –                                           Samen ontbijten:

zijn vruchten vallen aan weerszij              hij leest de frontpagina,

van de afsluiting.                                            zij het laatste blad.

(Guy Vanden Broeck)                                    (Jean-Marie Werrebrouck)

  1. Conclusie

Bovenstaande richtlijnen en voorbeelden zijn bedoeld als hulpmiddelen om voeling te krijgen met de typische haikusfeer. Ze maken duidelijk dat haiku veraf staat van sentimentele poëzie met goedkope romantiek en kitscherige vergelijkingen of schoolmeesterachtige kalenderspreukjes.

Sommige haikuregels zijn allicht belangrijker dan andere.  In ieder geval geven ze aan jonge starters een zeker houvast.  Het wordt dan ook moeilijk om binnen de aangegeven krijtlijnen verzen te schrijven die niets met haiku te maken hebben.

In een notendop hebben we enkele spelregels verwoord.  Vaak gaat het om uiterlijke kenmerken, maar het is duidelijk dat het innerlijke wezen van de haiku minstens even belangrijk is.  Haiku kan op vele manieren omschreven worden, maar eigenlijk valt de essentie van wat haiku is niet eenduidig te benoemen.

Iedereen kan de ‘haikuspirit’ leren ontdekken door zelf veel (goede) haiku’s te lezen en door zelf te proberen (goede) haiku’s te schrijven.  De vormelijke en inhoudelijke richtnormen zijn bedoeld om daarbij te helpen het ‘haikugevoel’ te ontwikkelen.

In een geslaagde haiku komt tot uiting dat het grote ook in het kleine besloten ligt, dat onder de kleine werkelijkheid een diepte zit die de lezer kan aanvoelen.  De haiku is van oosterse oorsprong en misschien blijft er nog iets hangen van wat men soms als ‘oosterse’ ingesteldheid beschouwt.  Volgens sommige commentatoren verwijst haiku naar de zen-gedachte dat alles één is.  Wat ook de aanleiding is of hoe kleinschalig het thema ook is, een goede haiku reikt steeds meer aan dan wat er (letterlijk) staat.  Omdat de haikudichter het onzegbare probeert te zeggen, valt haiku onder de rubriek ‘poëzie’.

Er is meer tussen
een kind en een luchtballon
dan een stukje touw.

(Marc Kinet)

Bronnen

*          Het tijdschrift Vuursteen (vier nummers per jaar) is hét haikutijdschrift voor Vlaanderen en Nederland. Ferre Denis, Sporthalplein 201, 2610 Wilrijk  (e-mail: info@haiku.be)

*          J. van Tooren: Een jonge maan (Amsterdam, Meulenhoff, 2000: 10e druk).

*          Clark Strand: Zaden van een berk: het dichten van haiku en de geestelijke reis (Rijswijk, Elmar, 1998).

*          Bart Mesotten: Een verre vogel: tweede haiku-boek (Kapellen,Pelckmans, 1998).

*          Informatie meegedeeld door Frans Terryn, Willy Cuvelier en Guy Vanden Broeck (leden van de West-Vlaamse haikukring ‘De Fluweelboom’) en door Marc Hendrickx.

*          Gepolijste steen: haiku, senryu en tanka – Rond de Fluweelboom 6 (Lustrumbundel 2010-2014).